Üzülürüm Don Kişot`lara!  Üzülürüm  Don Kişot`ları Don Kişot yapanlara!
19. yüzyıl Alman düşünürü Johann Gottfried Herderin ifadesi ile eleştiri “iyinin ve güzelin yargıcıdır”. Hiciv ise “delilikleri iyileştirmekte, suçluları cezalandırmakta, çarpıklıkları yazı ve yaşam biçimi olarak kamu oyunun alayına sunmakta ve bu yolla da bunları düzeltmektir”.
Eleştiri ve hiciv birbirlerine yakın gibi görünseler de bazen usta yazarların elinde biri diğerinin önüne geçmektedir.
İkisi de kendilerine tevdi edilmiş bir görevi yerine getirme gayreti ile kendi metotlarının sınırlarını zorlamakta bazen de “her yol mubahtır” mantığı ile hedefe kitlenmektedirler.
Bazen bir bakarsınız o usta yazarların elinde azarlayıcı, dalgacı ve alaycı tavrı ile hiciv,  eleştiriden daha etkili bile olabilmektedir. Hiciv`in meydana kurduğu sehpa üzerine oturttuğu kişisel ya da toplumsal problemler, bireylerin ya da grupların alaycı bakışları karşısında eriyip giderler, yani çözülürler. Birey farkında değildir karşısındaki aynanın, farkında değildir kendi kendisini iyileştirdiğinin. Çünkü hasta ve doktor aynı kişidir. İki rolü de oynayan bireyin kendisidir.
İşte usta yazarlar, eserlerinde bazen bu iki görevi de yüklerler bireyin üzerine. Hasta farkında değildir doktorun müdahalesinden. Güzel olan şudur ki, hasta iyileşmiştir. Ve problemler çözülüp uzaklaşmışlardır. Birey ve kamuoyu refaha, huzura ermiştir. 
Yukarıdaki bu kısa giriş sonrasında İspanyol klasiklerinden “Don Kişot” adlı eseri irdeleyeceğiz.  Sonrasında eleştiri mi yoksa hiciv mi daha etkili sorusunun cevabını, siz çok değerli okuyucularımıza bırakacağım.
İngiliz hiciv ustası dünyaca ünlü yazar Jonathan Swith’in "Gulliver'in Seyahatleri" ve  İspanyol yazar Cervantes'in hiciv romanı "Don Kişot" adlı eserler bu alandaki en güzel çalışmalardandır. Fakat bu eserler ezberci eğitim sistemimiz içerisinde diğerleri ile aynı akıbete uğramış ve zamanla basit ve eğlenceli "çocuk romanları" haline gelmişlerdir.
Hattı zatında “Don Kişot” un günümüz idarecisine – liderine-  tavsiye edilebilecek eserlerden birisidir.  Belli makamlara gelindiğinde çevremizi saranların söz ve davranışlarına karşı temkinli olmamızı yoksa bir kartalın avını yakalayıp yüksek bir uçurumdan aşağıya atarak parçalanmasını seyretmesi ve sonrasında ise oturup afiyetle yemesi gibi insanların bizi nereye kadar ve ne amaçla yükselteceklerinin bilinmediğini ifade etmektedir. Kişi kendisini bilmez ise bu kaçınılmazdır. Bu eseri kısaca bir özetlemek gerekirse;
Don Kişot hemen hemen tüm vaktini şövalye romanları okumakla geçiren, şövalye maceralarına tutkun bir köylüdür. Kapıldığı hayallerle gezici şövalye olmaya karar verir, dededen kalma eski, küflenmiş, paslı zırhını temizleyerek şövalyeler gibi maceralara atılmak için köyünü terk eder. Yolculuğunun ilk gününde aksama doğru uzakta oldukça güzel manzaralı bir han görür. Ancak hayalleri ile yaşayan Don Kişot gördüğü hanı saraya benzetir ve doğruca hana gider. Kapıda bekleyen iki kıza selam verdikten sonra “Korkmayın soylu matmazeller, iyi yürekli bir şövalyeden korkmayın, düşmanlarınız varsa onlarla savaşmaya geldim” deyince iki kız bir kahkaha koparırlar. Ancak kurnaz hancı nasıl biriyle karşı karşıya bulunduğunu anlar.  Aklını kaçırmış adamların pek damarına basılmayacağını bilir. Bu yüzden Don Kişot’u yerden selamlayarak “Sayın şövalye hoş geldiniz ” der. Don Kişot daha yolculuğunun ilk gününde şövalye olarak karşılanmasına ve kabul görmesine sevinir. Ancak çok önemli bir eksik vardır. Hancının kendisinin şövalye olduğunu anlaması üzerine, hancıdan insanlığın yararına olacak, barış adına, iyilikler adına, kendisini şövalye ilan etmesi için bir tören düzenlenmesini talep eder. Hancı, düzenbaz ve kurnaz biri olunca bu fırsatı değerlendirerek Don Kişot’u şövalye ilan eder. Artık şövalyelik için her şey tamamdır. Son bir ihtiyacı daha vardır. Yanına alacağı bir yardımcı. Ve köylüsü Sanço`ya kendisi ile gelmesini teklif eder ve ikna etmek için “Sanço dostum iyi düşün” der. ‘‘Bir şövalye geniş topraklar, şatolar, adalar fetheder. Ve fethettiğimiz eyaletlerden, adalardan birini sana veririm ” diyerek ekler. “Toprakla uğraşmaya değer mi? Bir adayı, eyaleti idare etmek daha kolay” deyince, Sanço hemen razı olur. Çünkü Sanço`nun en büyük hayali köylülükten kurtulup zengin olup bir adayı idare etmektir.
Bir yerde sadece kendi hayal dünyasında yaşayan Don Kişot, diğer yanda ise eyalet, ada yönetiminin tarla sürmekten çok daha kolay olduğuna inanan zır cahil Sanço.
Don Kişot`un yol arkadaşı elbette ki kendisine benzeyecekti. Ve birlikte çıktıkları yolculuklarında başlarına gelecekleri tahmin etmek hiçte zor olmasa gerek.
Ancak burada dikkat çekmek istediğimiz konu, kendilerini bilmez bu kişilerin maceralarından ziyade, bunlarla karşılaşan kişilerin kendilerine göstermiş oldukları alaycı, yapmacık ve menfaat kaynaklı tavırlar hepsinden önemlidir. Keza karşılaştıkları kişiler onlardaki anormalliği (ruh sağlıklarındaki durumu)  anlamış ancak hiçbiri bu durumu fark ettirmeyerek onlara iltifatlarda bulunmuşlar,  istedikleri saygıyı göstermişlerdir. Tabi ki bu sayede Don Kişot`ların sahip oldukları her şeye el koyabilmişlerdir. Aynı zamanda Don Kişot`ların kendilerine duydukları güveni kötüye kullanarak onları istedikleri şekilde yönlendirmişler ve kullanmışlardır.
Dünya var olduğundan beri Don Kişot`lar var olmuştur ancak günümüz dünyasında Don Kişot’lar ve onları oluşturan güçler çok azalmıştır. Çünkü dünyanın ilimle, eğitimle uğraşısı, iletişim teknolojisindeki bilgiye ulaşım ve gelişim eski zamanlara göre çok büyük bir fark oluşturmuştur. Bu nedenle “Don Kişot” lar unutulacak ve kendini bilen, tanıyan hakiki idareciler, liderler sahnede yerini alacaktır ve almaya başlamıştır da…

MelikeYILMAZ
İngiliz - Amerikan Edebiyatı Öğretim Görevlisi